Stoimy przed koniecznością transpozycji dyrektywy EPBD 2024 do polskiego porządku prawnego. Czasu jest niewiele – termin mija 29 maja 2026 roku. Dla nas, architektów, oznacza to, że standard WT2021, który jeszcze niedawno wydawał się wyzwaniem, staje się przestarzałym minimum.

Nowy Ład Energetyczny: EPBD i Standard ZEB

Unijna polityka „Fit for 55” nie bierze jeńców. Sektor budowlany, odpowiadający za 40% zużycia energii w UE, musi przejść głęboką dekarbonizację. Kluczowym pojęciem staje się ZEB (Zero-Emission Buildings) – budynki zeroemisyjne.

Kalendarz zmian jest nieubłagany:

- 2026: Obowiązkowe obliczanie śladu węglowego (GWP) dla dużych budynków (>1000 m²).

- 2028: Wszystkie nowe budynki publiczne muszą być w standardzie ZEB.

- 2030: Standard ZEB staje się obowiązkowy dla każdego nowego budynku.

- 2040: Całkowite wycofanie kotłów na paliwa kopalne (w tym gazowych) z systemów grzewczych.

To oznacza, że projektowanie „pod piec gazowy” to dzisiaj projektowanie budynku, który za 10-15 lat będzie wymagał kosztownej modernizacji, a jego wartość rynkowa drastycznie spadnie.

Wariantowanie: Architektura jako System Naczyń Połączonych

Współczesny warsztat architekta to nie tylko estetyka, to Zintegrowane Projektowanie Energetyczne (ZPE). Poniżej przedstawiam 4 warianty konfiguracji, które musimy umieć przedstawić inwestorowi, operując językiem korzyści i ryzyk.

Wariant 1: „Schodzący Standard” (Gaz + Izolacja WT2021)

Technologia: Kocioł gazowy, wentylacja grawitacyjna, izolacja ścian U=0,20 [W/m²K].

Efektywność: EP do 70 [kWh/(m²/rok)].

Ekonomia: Najniższy koszt budowy, ale najwyższe ryzyko „osierocenia aktywa” (stranded asset).

Konsekwencje: Od 2025 r. brak dotacji do takich źródeł; po 2027 r. możliwe dodatkowe opłaty emisyjne dla gospodarstw domowych (ETS2).

Wariant 2: „Bezpieczne Dzisiaj” (Pompa ciepła + Rekuperacja)

Technologia: Powietrzna pompa ciepła, wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła.

Efektywność: EP około 40-50 [kWh/(m²/rok)].

Ekonomia: Średni koszt inwestycyjny. Szybki zwrot dzięki uniknięciu budowy kominów i przyłączy gazowych.

Konsekwencje: Spełnia obecne wymogi z zapasem, zapewnia wysoki komfort latem (możliwość chłodzenia płaszczyznowego).

Wariant 3: „Standard ZEB Ready” (Pasywność + OZE)

Technologia: Izolacja U < 0,12 [W/m²K], okna pasywne, pompa ciepła zintegrowana z instalacją PV (min. 5-7 kWp).

Efektywność: EP < 20 [kWh/(m²/rok)].

Ekonomia: Wyższy koszt (ok. 15-20% w stosunku do W1).

Konsekwencje: Budynek niemal całkowicie odporny na wzrosty cen energii. Zgodność z kierunkiem zmian przepisów na lata 2028-2030.

Wariant 4: „Budynek Przyszłości” (ZEB + LCA)

Technologia: Konstrukcja o niskim śladzie węglowym (drewno, materiały z recyklingu), magazyn energii, automatyka budynkowa (EMS).

Efektywność: Budynek dodatni energetycznie lub zeroemisyjny w pełnym cyklu życia.

Ekonomia: Najwyższy nakład, ale najwyższa wartość przy odsprzedaży i dostęp do „zielonych kredytów”.

Konsekwencje: Pełna gotowość na wymogi raportowania GWP (Global Warming Potential), które stanie się standardem w drugiej połowie dekady.

Przejście od Obliczeń do Projektowania Formy

Jako praktycy musimy zrozumieć, że fizyka budowli to nowe zasady dla architektury.

Analiza bryły: Każde załamanie elewacji to mostek termiczny i strata energii.

Bilans przeszkleń: Okno w standardzie ZEB musi mieć dodatni bilans energetyczny (zyski słoneczne > straty).

Ślad węglowy: Już niedługo będziemy wybierać beton nie tylko po klasie wytrzymałości, ale po ilości CO^₂ wyemitowanego przy jego produkcji.

Zapamiętajmy: Budynek zaprojektowany dziś, zostanie oddany do użytku w świecie, w którym świadectwa charakterystyki energetycznej będą decydować o możliwości wynajmu czy wysokości ubezpieczenia.

Co dalej?

Konieczne jest wdrożenie w naszych pracowniach procedur Zintegrowanego Projektowania. Nie możemy czekać na instalatorów – to my, architekci, musimy narzucać standard energetyczny od pierwszej kreski.

Chciałby Pan/Pani, abym przygotował teraz szczegółową checklistę „Briefu Energetycznego”, którą można wykorzystać podczas pierwszego spotkania z klientem, aby przekonać go do wyższego standardu?